Zbog krivičnih djela protiv polne slobode maloljetnika, crnogorski osnovni i viši sudovi su u prethodnih pet godina donijeli 51 pravosnažnu presudu protiv 54 okrivljene osobe. Kaznena politika bila je u okvirima granica propisanih Krivičnim zakonikom – 94% presuda bilo je osuđujuće, dok su okrivljeni oslobođeni optužbi u samo tri slučaja. U više od 60% predmeta za krivično djelo nedozvoljene polne radnje kazne su bile samo do jedne godine zatvora, a maksimalna kazna od 15 godina izrečena je samo jednom, a potom i preinačena, i to u predmetu silovanja maloljetnice.
Ovi podaci dio su Analize kaznene politike crnogorskih sudova za period od 2019. do 2024, u predmetima za krivična djela protiv polne slobode maloljetnika, koju je izradilo udruženje Roditelji u saradnji sa Vrhovnim sudom Crne Gore. Osim ovog dokumenta, udruženje je u okviru istog projekta izradilo i Studiju slučaja, u kojoj su analizirana tri predmeta u kojima su žrtve predatora bila djeca.
Analiza pokazuje da je i prethodnih godina nastavljena praksa da osnovni sudovi učiniocima krivičnih djela protiv polne slobode maloljetnika izriču kazne zatvora koje su blizu zakonskog propisanog minimuma.
Osuđeni samo muškarci, 90 % žrtava djevojčice
Sva osuđena lica bila su muškog pola, 41, 2 % njih bilo je zrelije i starije životne dobi, dok je mlađih i starijih punoljetnih lica bilo 35,3%. Na osnovu podataka iz sudskih presuda može se zaključiti da su u strukturi oštećenih lica (49) dominantno bila zastupljena djeca mlađa od četrnaest godina života (67,3%).
Podaci pokazuju da su u gotovo 90% slučajeva žrtve bile djevojčice. Među 49 djece na čiju su štetu učinjena ova krivična djela 67,3 % njih bilo je mlađe od četrnaest godina.
“U ukupnom broju predmeta krivičnih djela protiv polne slobode, krivična djela dječja pornografija i seksualno uznemiravanje, koja su u nadležnosti osnovnih sudova, čine 31%, dok se preostali dio od 69% odnosi na krivično djelo nedozvoljene polne radnje. U opštoj strukturi krivičnih djela protiv polne slobode, iz nadležnosti osnovnih sudova, preovladava krivično djelo nedozvoljene polne radnje iz člana 208 KZ CG. Posebno je izdvojen podatak da se u čak 60,71% analiziranih slučajeva izrečene kazne zatvora kreću do jedne godine, uključujući i kraće kazne (do 6 mjeseci) i one u rasponu od 6 mjeseci do godinu dana. Ova činjenica ukazuje na izraženu tendenciju blage kaznene politike u sudskoj praksi kada je riječ o ovom krivičnom djelu”, neki su od zaključaka iz Analize.
Iako su kazne za sva ova krivična djela u međuvremenu pooštrene izmjenama Krivičnog zakonika, u gotovo svim analiziranim presudama sudovi su primjenjivali odredbe starog zakonskog akta. Najčešće sankcije bile su kazne zatvora (86,2%).
Maksimalna zatvorska kazna izrečena samo jednom
Na osnovu Analize može se zaključiti da su i viši sudovi takođe izricali kazne zatvora uglavnom u okvirima propisanog. Sa druge strane, izdvaja se da je samo u jednom predmetu, koji se odnosio na silovanje maloljetnice, propisana maksimalna kazna u trajanju od 15 godina.
“Međutim, najstrože izrečena kazna (15 godina) od strane prvostepenog suda preinačena je presudom drugostepenog suda i smanjena na kaznu zatvora u trajanju od 8 godina, što je izazvalo budnu pažnju javnosti. Vrhovni sud Crne Gore je, odlučujući o zahtjevu za zaštitu zakonitosti koji je podignut na štetu okrivljenog, našao da je zahtjev osnovan i utvrdio da postoji povreda zakona, ne dirajući u pravosnažnu odluku”, navodi se u Analizi.
Među 51 pravosnažnom presudom izdvaja se i jedna kazna zatvora pri propisanom maksimumu (14 godina zatvora) takođe zbog krivičnog djela silovanje na štetu maloljetnice.
Olakšavajuće okolnosti
“Analizom procjene olakšavajućih okolnosti na strani okrivljenog, u praksi osnovnih sudova i dalje se zapaža, iako u manjem obimu u odnosu na raniji period, zabrinjavajuća praksa prihvatanja imovnog stanja i porodičnosti okrivljenog kao olakšavajući okolnosti koje doprinose izricanju blaže kazne zatvora”, navodi se u dokumentu, koji je uz Studiju tri slučaja seksualnog zlostavljanja djece predstavljen krajem juna na okruglom stolu, koji je okupio predstavnike sudova, tužilaštava, ministarstava, centara za socijalni rad, međunarodnih i nevladinih organizacija.
Ubrzati izmjene Zakona, osnovati Dječiju kuću
Autori Analize pozivaju nadležne da, između ostalog, ubrzaju usvajanje izmjena Zakona o postupanju prema maloljetnicima u krivičnom postupku, osnuje Dječiju kuću po modelu Barnahusa radi bolje zaštite maloljetnih žrtava i obezbijede specijalizovane jedinice tužilaštava i sudova za procesuiranje seksualnog nasilja nad djecom, uključujući i ono na internetu.
Sudovima se preporučuje da pažljivije vrednuju otežavajuće okolnosti i obrazlažu izrečene kazne, u skladu sa praksom Evropskog suda za ljudska prava.
Analiza takođe pohvaljuje praksu sudova da u interesu djece žrtava izbjegavaju njihovu ponovnu viktimizaciju ponovnim svjedočenjima, kada postoje drugi dokazi.
“U okviru postupka po mjeri djeteta (“child friendly” postupka), u analiziranim predmetima sudovi dosljedno primjenjuju sve zakonom propisane mjere u najboljem interesu djeteta i imaju ključnu ulogu u zaštiti prava i interesa djece”, navodi se u Analizi.
Analiza i Studija slučaja urađene su u okviru projekta “Glas za bezbjedno dijete”, koji udruženje Roditelji sprovodi uz podršku regionalnog projekta SMART Balkan – Civilno društvo za povezan Zapadni Balkan. Projekat implementira Centar za promociju civilnog društva (CPCD), Center for Reasearch and Policy Making (CRPM) i Institute for Democracy and Mediation (IDM), a finansijski podržava Ministarstvo vanjskih poslova Kraljevine Norveške.
